Psikodinamik Terapi Nedir?

Psikodinamik Terapi Nedir?

Psikodinamik terapi nedir?

Psikodinamik terapi, davranış ve duygularımızın büyük ölçüde bilinçli farkındalığımızın dışında kalan süreçlerden etkilendiği fikrine dayanır. Bugün bir ilişkide tekrar eden bir tepki, bir eleştiriye orantısız bir tepki verme eğilimi ya da belirli durumlarda hep aynı noktada "tıkanma" hissi — bunların kökeni çoğu zaman o anın kendisinde değil, kişinin geçmiş ilişkilerinde ve bu ilişkilerden öğrendiği örtük kalıplarda aranır.

Yöntem, konuşmanın gündemini büyük ölçüde kişinin kendisinin belirlediği, terapistin bir dizi soruyla yönlendirmek yerine dinleyerek ve zaman zaman dikkat çekerek eşlik ettiği bir süreç izler. Bir seansta kişi aklına geleni serbestçe anlatır; terapist bu anlatının içindeki tekrarlara, boşluklara ve kendiliğinden ortaya çıkan bağlantılara dikkat çeker. Amaç, belirli bir davranışı doğrudan değiştirmek değil, o davranışın altında yatan örüntüyü görünür kılmaktır — görünür kılmanın kendisinin değişime zemin hazırladığı varsayılır.

Terapistle kurulan ilişkinin kendisi de sürecin bir parçası sayılır: kişinin başka ilişkilerinde tekrarladığı kalıplar bazen terapistle kurulan ilişkide de kendini gösterir ("aktarım" olarak adlandırılan bu süreç), ve bu da üzerinde konuşulabilecek canlı bir malzeme sunar.

Nasıl çalışır, bir seans nasıl geçer?

Psikodinamik terapi seansları, yapılandırılmış bir gündem ya da seans dışı ödevler içeren yöntemlere kıyasla daha açık uçludur. Kişi o gün aklında olanla başlar; bu bazen güncel bir olay, bazen eski bir anı, bazen de o an içinde beliren bir duygu olabilir. Terapist bu anlatıyı kesintiye uğratmadan dinler, zaman zaman bir bağlantıya ("bunu anlatırken sesinizin değiştiğini fark ettim" gibi) dikkat çeker ya da bir örüntünün daha önce de ortaya çıkıp çıkmadığını sorar.

Sürecin erken döneminde terapist, kişinin geçmişini ve bugünkü zorlukların hangi ilişkisel kalıplarla örtüştüğünü anlamaya çalışır. Zamanla, belirli temalar (ör. onaylanma arayışı, yakınlıktan kaçınma, öfkeyi ifade etmekte zorlanma) tekrar tekrar gündeme gelmeye başlar; terapi bu temaların farklı bağlamlarda nasıl ortaya çıktığını birlikte keşfetmeye odaklanır.

Kısa süreli psikodinamik terapi biçimleri de var — bunlar belirli bir soruna (örneğin bir kayıp sonrası yas ya da güncel bir ilişki krizi) daha odaklı, sınırlı sayıda seansla yaklaşır; klasik, uzun süreli biçimlere göre daha yapılandırılmıştır ama yine de serbest çağrışıma ve örüntü keşfine dayanır. Kısa süreli biçimlerin depresyon üzerindeki etkisini inceleyen bir derleme, tedavi öncesinden sonrasına büyük bir iyileşme (d=1,34) bulmuş ve bu kazanımın bir yıllık izlemde de büyük ölçüde korunduğunu bildirmiş; aynı derleme, diğer terapi türleriyle karşılaştırıldığında tedavi hemen sonrasında ufak bir farkla diğer yöntemlerin lehine bir sonuç bulsa da, üç ve on iki aylık izlemlerde bu farkın anlamlı olmaktan çıktığını not ediyor (Driessen vd., 2010).

Kimler için araştırılıyor?

Psikodinamik terapi, belirli bir soruna hızlı, somut bir çözümden çok, kendini ve tekrar eden örüntülerini daha derinlemesine anlamak isteyen kişilerde sıkça tercih ediliyor. "Neden hep aynı tür ilişkilere giriyorum", "neden belirli eleştirilere bu kadar sert tepki veriyorum" gibi, tek bir olaydan çok, zaman içinde tekrarlanan bir kalıba işaret eden sorular bu yöntemin odaklandığı alana daha yakın.

Sekiz meta-analizi bir araya getiren geniş bir derleme, psikodinamik terapinin etki büyüklüklerinin "ampirik olarak desteklenmiş" diye tanıtılan başka yöntemlerinkine yakın olduğunu, bazı karşılaştırmalarda ise bu etkinin terapi bittikten sonra da sürme, hatta büyüme eğiliminde olduğunu bildiriyor (Shedler, 2010). Uzun süreli psikodinamik terapiyi inceleyen ayrı bir derleme de, özellikle birden fazla alanı birden etkileyen karmaşık güçlüklerde (örneğin hem ilişkisel hem duygudurumla ilgili zorlukların iç içe geçtiği durumlarda) destekleyici bulgular bildiriyor (Leichsenring & Rabung, 2008).

Bu, yöntemin yalnızca "karmaşık" durumlar için olduğu anlamına gelmez — güncel, daha sınırlı bir soruna odaklanan kısa süreli biçimleri de var. Hangi biçimin (kısa ya da uzun süreli) uygun olduğu, kişinin hedeflerine ve terapistin değerlendirmesine göre ilk görüşmede netleşir.

Ne beklenmeli?

Psikodinamik terapide seans dışı ödev genellikle yoktur; asıl çalışma seans içindeki konuşmanın kendisinde gerçekleşir. Süreç, yapılandırılmış yöntemlere göre daha yavaş ilerleyebilir — bir örüntünün fark edilmesi ve bu farkındalığın günlük hayata yansıması zaman alabilir, bu da yöntemin doğasının bir parçası olarak görülüyor.

Bazı seanslarda, özellikle daha önce üzerinde hiç konuşulmamış bir konu gündeme geldiğinde, kişi beklenmedik bir duygusal yoğunluk yaşayabilir; terapist bu anların güvenli bir çerçevede ilerlemesine özen gösterir. Sürecin ilerleyişi doğrusal olmayabilir — bazı dönemlerde değişim hızlı hissedilirken, bazı dönemlerde aynı temaya tekrar tekrar dönülüyormuş gibi gelebilir; bu da beklenen bir ritim olarak kabul ediliyor.

Kısa süreli biçimlerde süreç belirli bir seans sayısıyla sınırlı tutulabilir; klasik, uzun süreli biçimlerde ise süre önceden net bir sayıyla belirlenmez, süreç ilerledikçe terapistle birlikte değerlendirilir.

Sınırları ve dikkat edilecek noktalar

Psikodinamik terapinin kanıt tabanı, özellikle güncel ve geniş katılımlı randomize çalışmalar açısından, bazı yapılandırılmış yöntemlere (ör. bilişsel davranışçı terapi) göre daha sınırlı; bu durum kısmen yöntemin doğası gereği standartlaştırılması daha zor bir süreç olmasından kaynaklanıyor. Bazı karşılaştırmalı çalışmalar, belirli durumlarda (örneğin depresyonda) diğer yöntemlerle benzer sonuçlar bulurken, bazıları küçük farklar bildiriyor — bu farkların klinik olarak ne kadar anlamlı olduğu tartışmalı (Driessen vd., 2010).

Yöntemin açık uçlu, daha az yapılandırılmış doğası bazı kişiler için rahatsız edici olabilir; net bir gündem ya da somut bir "sonraki adım" beklentisiyle gelen kişiler için bu, ilk dönemde alışılması gereken bir fark olabilir. Akut bir kriz anında ya da hızlı, somut bir müdahale gerektiren durumlarda (örneğin güvenlikle ilgili acil bir endişe), daha yapılandırılmış ya da kriz odaklı bir yaklaşım önce gelebilir; psikodinamik çalışma bu durumun stabilize olmasından sonra düşünülebilir.

Sık sorulan sorular

Psikodinamik terapi ile psikanaliz aynı şey mi?

Hayır, ama akraba kavramlar. Psikanaliz, psikodinamik yaklaşımın tarihsel kökeni ve genellikle haftada birkaç kez, uzun yıllara yayılan en yoğun biçimi; psikodinamik terapi bu temel fikirleri daha esnek bir çerçeveye (haftalık seanslar, kısa ya da uzun süreli biçimler) uyarlayan daha geniş bir şemsiye terim.

Psikodinamik terapi ne kadar sürer?

Değişir. Kısa süreli biçimler belirli bir seans sayısıyla (örneğin birkaç ay) sınırlı tutulabilirken, klasik biçimler önceden net bir süre belirlemez, süreç terapistle birlikte değerlendirilerek ilerler.

Terapist seansta hiç konuşmaz mı, sadece dinler mi?

Hayır, bu yaygın bir yanlış algı. Terapist aktif biçimde dinler, zaman zaman bir bağlantıya dikkat çeker, bir örüntünün daha önce ortaya çıkıp çıkmadığını sorar; ama kişiyi belirli bir yöne yönlendiren sorular dizisi yerine, konuşmanın kişinin kendi akışında ilerlemesine daha çok yer açar.

Psikodinamik terapi yalnızca geçmişle mi ilgilenir?

Hayır. Geçmiş, bugünkü örüntülerin nereden geldiğini anlamak için bir araç olarak kullanılır, ama konuşmanın büyük kısmı bugünkü ilişkiler ve güncel zorluklar üzerinden ilerler — geçmiş bağlam, bugünü anlamlandırmaya yardımcı olur.

Psikodinamik terapi hangi konularda daha az araştırılmış?

Yöntemin güncel, geniş katılımlı randomize kontrollü çalışma sayısı, bazı yapılandırılmış yöntemlere göre daha az; bu, yöntemin işe yaramadığı anlamına gelmez, standartlaştırılması ve ölçülmesi daha zor bir süreç olmasıyla ilgili bir sınırlılık olarak görülüyor.

Psikodinamik terapiye başlamadan önce ne bilmek faydalı olur?

Sürecin net bir gündemle değil, o an akla geleni serbestçe paylaşmakla ilerleyeceğini, değişimin bazen yavaş ve doğrusal olmayan bir ritimde hissedilebileceğini bilmek faydalı olabilir. Hangi biçimin (kısa ya da uzun süreli) kendi hedeflerine uygun olduğunu ilk görüşmede terapistle birlikte netleştirmek de iyi bir başlangıç noktası.

Herkes için aynı işlemez

Yukarıdaki bulgular grup ortalamalarına dayanıyor; bir derlemede bildirilen bir etki büyüklüğü, aynı sürecin herkeste aynı hızda ya da aynı derinlikte işleyeceği anlamına gelmiyor. Bazı kişiler için örüntüleri fark etmek nispeten hızlı gerçekleşirken, bazıları için bu daha uzun bir süreç olabilir; bu bir "başarısızlık" değil, sürecin kişiden kişiye değişen doğal bir parçası. Terapistle kurulan ilişkinin niteliği de — ne kadar güvende hissedildiği, ne kadar açık konuşulabildiği — sürecin nasıl ilerleyeceğini etkileyen önemli bir etken olarak görülüyor.

Son olarak

Psikodinamik terapinin kendi durumunuza uygun olup olmadığını anlamanın en net yolu, bir terapistle yapacağınız ilk görüşmede ne kadar açık uçlu bir sürece, ne kadar zamana açık olduğunuzu ve asıl merak ettiğiniz şeyin somut bir çözüm mü yoksa daha derin bir anlama mı olduğunu birlikte konuşmak.

Diğer yöntemler hakkında:

Dokuz yöntemin tamamına genel bir bakış için Terapi yöntemleri: hangisi size uygun? yazımıza, genel bir giriş için terapiya.co ana sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109.
  • Leichsenring, F., & Rabung, S. (2008). Effectiveness of long-term psychodynamic psychotherapy: A meta-analysis. JAMA, 300(13), 1551–1565.
  • Driessen, E., Cuijpers, P., de Maat, S. C. M., Abbass, A. A., de Jonghe, F., & Dekker, J. J. M. (2010). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy for depression: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 30(1), 25–36.

Bir adım atmayı düşünüyorsanız

Terapiya'nın nasıl çalıştığını, sürecin nereden başladığını ve neleri kapsadığını psikoterapi sayfamızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Aklınızda kısa bir soru varsa, sayfanın sağ alt köşesindeki canlı destekten doğrudan sorabilirsiniz.

Bu yazıyı kim hazırladı?

Bu içerik Terapiya Yazı Kurulu tarafından hazırlanmıştır. Yazıdaki bilimsel iddialar yayınlanmış kaynaklarla doğrulanır ve metin, yayınlanmadan önce bir gözden geçirme sürecinden geçer. Terapiya hakkında daha fazla bilgi için hakkımızda sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Paylaş