EMDR mi BDT mi? Hangi Yöntem, Hangi Durumda?

EMDR mi BDT mi? Hangi Yöntem, Hangi Durumda?

EMDR ve BDT kısaca

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), belirli bir travmatik anının bugün hâlâ taşıdığı duygusal yükü azaltmayı hedefleyen, göz hareketleri ya da başka bir dikkat uyaranı eşliğinde yürütülen, sekiz aşamalı bir yöntem. BDT ise düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantıya odaklanan, genellikle yapılandırılmış ve seans dışı alıştırmalar da içeren bir yöntem. İkisi de en çok araştırılmış psikoterapi yöntemleri arasında yer alıyor, ama hangi soruna nasıl yaklaştıkları önemli ölçüde farklı.

İkisi neye odaklanıyor?

BDT'nin temel varsayımı şu: bir durumu nasıl yorumladığımız, o durum karşısında ne hissettiğimizi ve ne yaptığımızı şekillendirir. Yöntem bu yüzden güncel düşünce kalıplarına, bu kalıpların davranışla ilişkisine ve bu ilişkiyi değiştirmeye yönelik somut adımlara odaklanır — "şu an bu durumda ne düşünüyorum, bu düşünce ne kadar doğru, farklı bir çerçeveden bakarsam ne değişir" gibi sorular merkezde.

EMDR ise belirli, tanımlı bir anıya odaklanır: geçmişte yaşanmış ve bugün hâlâ güncel bir rahatsızlık kaynağı olarak kalan bir olay. Yöntem bu anının "tam olarak işlenememiş" olabileceği fikrine dayanır; amaç anıyı silmek değil, bilateral bir dikkat uyaranı eşliğinde anının bugün üzerindeki duygusal ve bedensel yükünü azaltmak. BDT'nin güncel düşünce kalıplarına odaklanmasına karşılık, EMDR daha çok belirli bir geçmiş anıya ve onun bugünkü izine odaklanıyor.

Bir seans nasıl farklılaşıyor?

BDT seansları genellikle yapılandırılmıştır: terapist ve kişi birlikte bir gündem belirler, güncel bir durumu ya da düşünceyi ele alır, bazen bir çalışma sayfası ya da teknik kullanılır, seans dışında da uygulanacak küçük alıştırmalar verilir. Konuşma ağırlıklı bir süreçtir; kişiden düşüncelerini, bu düşüncelerin arkasındaki varsayımları ayrıntılı biçimde paylaşması beklenir.

EMDR seansları, özellikle asıl "işleme" aşamasında, daha sessiz ilerler. Kişiden anıyı ayrıntılı olarak anlatması beklenmez; terapist birkaç saniyelik turlar hâlinde göz hareketi ya da başka bir dikişi dikkat uyaranı yönlendirir, ardından durup "şimdi ne fark ettiniz" gibi kısa bir soru sorar. Seans dışı ödev genellikle BDT'ye göre daha azdır; ağırlık seans içindeki işleme sürecindedir.

Bu fark, bazı kişiler için belirleyici bir tercih noktası olabilir: konuşarak ayrıntılı anlatmayı zorlayıcı bulan kişiler EMDR'nin daha az konuşma ağırlıklı yapısını tercih edebilirken, düşüncelerini sözel olarak işlemekten güç alan kişiler BDT'nin yapılandırılmış, konuşma ağırlıklı sürecinde kendilerini daha rahat hissedebilir.

Hangi güçlüklerde, hangisi daha çok araştırılmış?

BDT, terapi yöntemleri arasında en çok araştırılanlardan biri. 100'den fazla meta-analizi tarayan geniş bir derlemeye göre en güçlü kanıt kaygıyla ilgili güçlükler, bedensel belirtilerle seyreden durumlar, öfkeyle baş etme güçlükleri ve genel stres için bildiriliyor (Hofmann vd., 2012). Araştırma hacmi yalnızca travmayla sınırlı değil — pek çok farklı güçlükte geniş bir kanıt tabanı var.

EMDR'nin araştırma hacmi ise büyük ölçüde travma sonrası stres belirtileri etrafında yoğunlaşmış durumda; yöntemin bu alanda bekleme listesine veya etkin olmayan karşılaştırmalara göre belirgin bir iyileşme sağladığı bildiriliyor (Chen vd., 2014). Başka alanlarda (örneğin travmayla doğrudan bağlantılı olmayan genel kaygı) kullanımı daha az araştırılmış.

İkisini doğrudan karşılaştıran çalışmalar sınırlı sayıda ve sonuçlar birbirine yakın: yedi çalışmayı bir araya getiren bir meta-analiz, EMDR ile BDT arasında anlamlı bir üstünlük gösteremediklerini, iki yöntemin yaklaşık olarak eşit derecede etkili göründüğünü ve bulunan farkların klinik açıdan anlamlı olmayabileceğini bildiriyor (Seidler & Wagner, 2006). Daha yakın tarihli bazı derlemeler EMDR lehine küçük farklar bulsa da, bu farklar izlem dönemlerinde (tedaviden belirli bir süre sonra) her zaman korunmuyor. Genel tablo şu: travma sonrası stres belirtilerinde ikisi de araştırılmış ve araştırmalar birini diğerine açıkça üstün göstermiyor; BDT'nin araştırma hacmi travma dışı alanlarda daha geniş.

İkisi birlikte kullanılabilir mi?

Evet, bazı terapistler EMDR'yi BDT unsurlarıyla birlikte düşünebilir — örneğin bir anı üzerinde EMDR ile çalışırken, güncel düşünce kalıplarıyla ilgili kısımlarda BDT'den tekniklerin de devreye girdiği bir süreç planlanabilir. Bu, standart bir protokol değil, terapistin kişinin ihtiyacına göre şekillendirdiği bir tercih; her terapist ya da her durum için geçerli olmayabilir.

Seçim nasıl yapılır?

Doğrudan karşılaştıran araştırmaların ikisi arasında net bir üstünlük bulamaması, seçimin genellikle başka etkenlere dayandığı anlamına geliyor: güncel bir düşünce kalıbıyla mı yoksa belirli, tanımlı bir anıyla mı çalışmak istendiği; konuşma ağırlıklı mı yoksa daha az sözel bir süreci mi tercih ettiği; seans dışı alıştırmalara ne kadar zaman ayırabileceği; ve terapistin hangi yöntemde eğitimli olduğu.

Bu seçim kişiden kişiye değişir ve "doğru" ya da "yanlış" bir yanıtı yoktur. En net yol, bir terapistle yapılacak ilk görüşmede yaşanan güçlüğün niteliğini (belirli bir anı mı, yoksa daha genel, tekrar eden bir düşünce kalıbı mı) birlikte netleştirmek ve hangi yöntemin bu niteliğe daha uygun düştüğünü birlikte değerlendirmek.

Sık sorulan sorular

EMDR mi BDT mi daha etkili?

Araştırmalar bunu net biçimde göstermiyor. İkisini doğrudan karşılaştıran çalışmalar, aralarında anlamlı bir üstünlük bulamadı (Seidler & Wagner, 2006); hangisinin sizin durumunuza daha uygun olduğu, araştırma sonuçlarından çok, yaşadığınız güçlüğün niteliğine ve kişisel tercihinize bağlı.

İkisini aynı anda mı düşünmeliyim, yoksa sırayla mı?

Bu, terapistin değerlendirmesine ve kişinin durumuna bağlı bir tercih. Bazı süreçlerde ikisi iç içe kullanılabilirken, bazı durumlarda önce biriyle başlanıp gerekirse ileride diğeri değerlendirilebilir.

Hangi yöntemle başlanacağına kim karar verir?

Karar, ilk görüşmede kişi ve terapist tarafından birlikte verilir; yaşanan güçlüğün niteliği, kişinin tercihleri ve terapistin uzmanlığı bu kararı şekillendiren etkenler arasında.

BDT'de ödev yapmak istemiyorsam EMDR mi daha uygun?

Seans dışı alıştırmaya daha az yer vermesi EMDR'yi bazı kişiler için cazip kılabilir, ama bu tek başına belirleyici bir ölçüt değil — yaşanan güçlüğün niteliği (belirli bir anı mı, genel bir düşünce kalıbı mı) de en az bu tercih kadar önemli bir etken.

EMDR ya da BDT işe yaramazsa ne olur?

Bazen ilk denenen yöntem beklenen sonucu vermeyebilir; bu bir başarısızlık değil, terapi sürecinin normal bir parçası olarak kabul ediliyor. Bu durumda terapistle birlikte yöntem değiştirmek ya da iki yöntemi bir arada düşünmek değerlendirilebilir.

Herkes için aynı işlemez

Yukarıdaki bulgular grup ortalamalarına dayanıyor; bir yöntemin bir çalışmada iyi sonuç vermesi, aynı yöntemin herkeste aynı hızda ya da aynı ölçüde işleyeceği anlamına gelmiyor. Doğrudan karşılaştıran çalışmaların sayısı da sınırlı; bu, gelecekte yeni araştırmalarla tablonun netleşebileceği, şu anki sonuçların kesin bir son söz olmadığı anlamına geliyor. Hangi yöntemin kişiye daha uygun olduğu, araştırmalardan çok, o kişinin kendi deneyimiyle ve terapistle birlikte netleşen bir süreç.

Son olarak

EMDR ile BDT arasında seçim yapmanın en net yolu, bir terapistle yapacağınız ilk görüşmede yaşadığınız güçlüğün belirli bir anıyla mı yoksa daha genel bir düşünce kalıbıyla mı ilişkili olduğunu, hangi süreçte kendinizi daha rahat hissedeceğinizi birlikte konuşmak — araştırmalar size hazır bir yanıt vermiyor, birlikte karar vermeniz gereken bir tercih sunuyor.

Diğer yöntemler hakkında:

Dokuz yöntemin tamamına genel bir bakış için Terapi yöntemleri: hangisi size uygun? yazımıza, genel bir giriş için terapiya.co ana sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Chen, Y.-R., Hung, K.-W., Tsai, J.-C., Chu, H., Chung, M.-H., Chen, S.-R., Liao, Y.-M., Ou, K.-L., Chang, Y.-C., & Chou, K.-R. (2014). Efficacy of eye-movement desensitization and reprocessing for patients with posttraumatic-stress disorder: A meta-analysis of randomized controlled trials. PLoS ONE, 9(8), e103676.
  • Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.
  • Seidler, G. H., & Wagner, F. E. (2006). Comparing the efficacy of EMDR and trauma-focused cognitive-behavioral therapy in the treatment of PTSD: A meta-analytic study. Psychological Medicine, 36(11), 1515–1522.

Bir adım atmayı düşünüyorsanız

Terapiya'nın nasıl çalıştığını, sürecin nereden başladığını ve neleri kapsadığını psikoterapi sayfamızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Aklınızda kısa bir soru varsa, sayfanın sağ alt köşesindeki canlı destekten doğrudan sorabilirsiniz.

Bu yazıyı kim hazırladı?

Bu içerik Terapiya Yazı Kurulu tarafından hazırlanmıştır. Yazıdaki bilimsel iddialar yayınlanmış kaynaklarla doğrulanır ve metin, yayınlanmadan önce bir gözden geçirme sürecinden geçer. Terapiya hakkında daha fazla bilgi için hakkımızda sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Paylaş