Aile terapisi nedir?

Aile terapisi nedir?

Aile terapisi nedir?

Aile terapisinin temel fikri, bir kişinin yaşadığı güçlüğün çoğu zaman o kişiden ayrı, soyutlanmış bir şey olmadığı; ailenin bütün etkileşim sistemiyle iç içe geçtiği yönünde. Bu bakış açısına "sistemik" denir: bir aile üyesindeki değişimin diğerlerinin tepkilerini de etkileyebileceği varsayılır ve bir kişinin "sorunu" olarak görünen şey bazen ailenin genelindeki bir örüntünün yansıması olabilir.

Terapist bu yüzden yalnızca "sorunlu" görünen kişiye değil, aile içindeki roller (kim hangi rolü üstleniyor), sınırlar (kimin kiminle ne kadar iç içe ya da mesafeli olduğu) ve iletişim kalıplarına (kimin kiminle nasıl konuştuğu) birlikte bakar.

Bu bakış açısının kökeni, bir ailenin tek tek üyelerin toplamından daha fazlası olduğu, kendi iç dengesi ve örtük kurallarıyla işleyen bir sistem olduğu fikrine dayanıyor. Bir üyedeki değişimin, farkında olmadan diğer üyelerin davranışlarını da etkileyebileceği varsayılır; bu yüzden tek bir kişiyle çalışmak bazen ailenin genelindeki dinamiği gözden kaçırabilir.

Bu, bireysel terapinin değersiz olduğu anlamına gelmez — ikisi farklı bir çerçeveden bakar. Bireysel terapi kişinin kendi iç dünyasına odaklanırken, aile terapisi o kişinin içinde bulunduğu ilişki ağına odaklanır; bazı durumlarda ikisi birlikte, farklı amaçlarla, aynı dönemde sürdürülebilir.

Nasıl çalışır, bir seans nasıl geçer?

Seanslara katılan kişi sayısı değişebilir; bazen tüm aile, bazen yalnızca ilgili iki üye bir araya gelir. Terapist, ilk seanslarda ailenin kimin ne zaman, kiminle, hangi konuda etkileşime girdiğini anlamaya çalışır; bu genellikle aile üyelerinin birbirleriyle terapist önünde konuşmasına izin vererek, örüntüyü canlı biçimde görmekle yapılır.

Amaç bir "suçlu" bulmak ya da bir aile üyesini diğerlerine karşı savunmak değil, ailenin bütün olarak nasıl işlediğini görünür kılmak ve gerektiğinde bu işleyişte küçük değişiklikler denemek. Bazı seanslarda yalnızca birkaç üye, bazılarında daha geniş bir aile çevresi bir araya gelebilir; bu, çalışılan konuya göre esnetilir.

Terapist bazen bir aile üyesinin başka bir üyeyle doğrudan konuşmasını, bazen de belirli bir konuda ailenin birlikte bir çözüm üretmeye çalışmasını izler. Bu gözlem, terapiste aile içindeki örtük kuralları (kimin ne zaman susması gerektiği, kimin karar verici olduğu gibi) görünür kılma fırsatı verir.

Bazı ailelerde bir üye "sözcü" rolünü üstlenir ve diğerleri adına konuşmaya alışkındır; terapist bu örüntüyü fark edip, diğer üyelerin de kendi sesleriyle konuşabileceği bir alan açmaya çalışabilir. Bu tür küçük müdahaleler, zamanla ailenin genel iletişim biçimini değiştirebilir — örneğin herkesin kendi hissini kendi sözcükleriyle ifade edebildiği bir ortamın yerleşmesi gibi.

Yetişkinlere yönelik sistemik müdahaleleri gözden geçiren bir derleme, ilişki gerginliği, kaygı bozuklukları ve duygudurum bozuklukları gibi çok sayıda alanda destekleyici kanıt bulunduğunu bildiriyor (Carr, 2009). 38 randomize kontrollü çalışmayı bir araya getiren ayrı bir derleme de yetişkin katılımcılarla yürütülen sistemik terapinin birçok alanda etkili bulunduğunu, kazanımların beş yıla varan takip sürelerinde de büyük ölçüde korunduğunu bildiriyor (von Sydow vd., 2010).

Aynı derleme, sistemik terapinin yalnızca çok kişili aile oturumlarıyla sınırlı olmadığını da gösteriyor — incelenen çalışmaların bir kısmı bireysel, bir kısmı çift, bir kısmı da grup formatında yürütülmüş. Bu, "aile terapisi" adının bazen yanıltıcı olabileceğini gösteriyor: yöntemin özü belirli bir oturum formatından çok, kişinin sorununa sistemik bir bakış açısıyla yaklaşmanın kendisi.

Kimler için araştırılıyor?

Aile terapisi, bir kişinin güçlüğü aile içindeki dinamiklerle iç içe göründüğünde akla gelebilecek bir seçenek. Ergenlik döneminde yaşanan çatışmalar, bir aile üyesinin zorlu bir dönemden geçmesinin ailenin geneline yansıması, ya da aile içi iletişimin giderek zorlaştığı durumlar bu yöntemin sıkça ele aldığı konular arasında.

Mutlaka herkesin "sorunlu" olduğu bir durum gerekmez — bazı aileler önemli bir geçiş döneminde (yeniden evlilik, bir üyenin uzun süreli bir sağlık sorunuyla baş etmesi gibi) birlikte nasıl uyum sağlayacaklarını konuşmak için de aile terapisine başvurabilir.

Bazı aileler için başvuru noktası belirli bir olay (bir kriz, bir kayıp) olurken, bazıları için bu daha genel bir "birbirimizi anlayamıyoruz" hissi oluyor. Boşanma sonrası ebeveynlik düzenlemeleri, yeniden yapılanan ailelerde (üvey ebeveynlik gibi) uyum süreci de aile terapisinin sıkça ele aldığı konular arasında — bu tür geçiş dönemleri, net bir "doğru" yol olmadan ilerlediği için ek bir destekten faydalanabilir.

Ne beklenmeli?

Aile terapisi, bireysel terapiden farklı olarak, terapistin aynı anda birden fazla kişinin bakış açısını dengeli biçimde ele almasını gerektirir. Bazı seanslar gergin geçebilir, çünkü genellikle gündeme gelmeyen konular açık biçimde konuşulur; terapist bu konuşmaların güvenli bir çerçevede ilerlemesine özen gösterir.

Süreç, çalışılan konuya göre birkaç seansla sınırlı kalabilir ya da daha uzun bir sürece yayılabilir. Kimin hangi seansa katılacağı da sabit değildir — bazı aşamalarda yalnızca ebeveynler, bazılarında tüm aile bir araya gelebilir; bu planlama terapistle birlikte yapılır.

Çocuk ya da ergen yaşta üyelerin katıldığı seanslarda terapist, yaşa uygun bir dil ve bazen oyun ya da çizim gibi sözel olmayan araçlar da kullanabilir; amaç her üyenin kendi düzeyinde katılabileceği bir ortam kurmak. Yetişkinler arasındaki konuşmalar ise genellikle doğrudan sözel ilerler. Terapist, küçük yaştaki bir üyenin de kendini güvende ve duyulmuş hissetmesine özen gösterir; bu, sürecin tüm aile üyeleri için anlamlı olabilmesi açısından önemli.

Sınırları ve dikkat edilecek noktalar

Carr'ın (2009) derlemesi geniş bir alan yelpazesinde destekleyici kanıt bulsa da, her aile yapısı ve her konu için eşit derinlikte araştırılmış değil; bazı konularda (örneğin belirli kültürel bağlamlarda aile dinamikleri) kanıt tabanı daha sınırlı olabilir. Ailenin kendi kültürel bağlamının ve değerlerinin terapi sürecine nasıl yansıtılacağı, bu yüzden ilk görüşmede terapistle açıkça konuşulabilecek bir konu.

Aile içinde güç dengesizliği ya da güvenlik endişesi varsa, terapist süreci bu duruma göre ayrıca şekillendirir; bu gibi durumlarda standart aile terapisi formatı tek başına yeterli bir çerçeve olmayabilir, bazen ayrı bireysel görüşmelerle desteklenir.

Her aile üyesinin sürece eşit ölçüde istekli katılmaması da sık karşılaşılan bir durum; bazı üyeler değişime daha açıkken, bazıları daha temkinli yaklaşabilir. Terapist bu farklı hazırlık düzeylerini dikkate alarak ilerler, herkesi aynı hızda değişmeye zorlamaz; bu, sürecin doğal ve beklenen bir parçası olarak görülüyor.

Sık sorulan sorular

Aile terapisine herkesin katılması zorunlu mu?

Hayır. Seanslara katılan kişi sayısı çalışılan konuya göre değişir; bazen tüm aile, bazen yalnızca ilgili birkaç üye bir araya gelir. Bu, terapistle birlikte planlanan ve süreç içinde yeniden değerlendirilebilen bir konu.

Aile terapisi bir "suçlu" bulmaya mı çalışır?

Hayır, tam tersi. Amaç, ailenin bütün olarak nasıl bir etkileşim örüntüsü içinde olduğunu görünür kılmak; tek bir kişiyi sorunlu ilan etmek değil.

Ergenler için aile terapisi nasıl işler?

Ergenlik döneminde yaşanan çatışmalar aile terapisinin sıkça ele aldığı konulardan biri. Terapist genellikle hem ergenin hem ebeveynlerin bakış açısını dengeli biçimde ele almaya, iletişim örüntüsündeki tıkanma noktalarını görünür kılmaya çalışır.

Aile terapisi ne kadar sürer?

Standart bir sayı yok; çalışılan konunun kapsamına ve ailenin durumuna göre değişir. von Sydow ve arkadaşlarının (2010) derlediği çalışmalarda kazanımların yıllar süren takiplerde de büyük ölçüde korunduğu bildiriliyor.

Bir aile üyesi katılmak istemezse ne olur?

Bazı terapistler bu durumda katılan üyelerle çalışmaya devam edebilir, bazı yaklaşımlar süreç ilerledikçe diğer üyenin katılımını tekrar değerlendirebilir. Bu, terapistin yaklaşımına ve ailenin durumuna göre değişir.

Aile terapisi çevrimiçi olarak da uygulanabilir mi?

Evet, özellikle farklı şehirlerde ya da ülkelerde yaşayan aile üyelerinin olduğu durumlarda görüntülü görüşme pratik bir seçenek olabilir. Herkesin aynı anda bağlanabilmesi ve rahat, mahremiyeti korunan bir ortamda olması önemli.

Aile terapisi ergen ile ebeveyn arasında taraf mı tutar?

Hayır, amaç taraf tutmak değil, ailenin iletişim örüntüsünü birlikte görünür kılmaktır. Terapist hem ergenin hem ebeveynlerin bakış açısını dengeli biçimde dinlemeye özen gösterir.

Aile terapisine başlamadan önce ne bilmek faydalı olur?

İlk seansların büyük ölçüde ailenin kimin kiminle nasıl etkileşime girdiğini anlamaya ayrılacağını, hemen bir "çözüm" sunulmayacağını bilmek faydalı olabilir. Bazı konuşmalar normalde gündeme gelmeyen konuları açık biçimde ele alabilir; bu bazen gergin bir an olabilir; terapist bu anlarda da güvenli ve saygılı bir çerçeveyi korumaya özen gösterir.

Aile terapisti aileyi yargılar mı?

Hayır, terapistin rolü yargılamak değil, gözlemlemek ve ailenin kendi işleyişini daha net görmesine yardımcı olmaktır. Güvenli ve yargılamayan bir ortam kurmak, sürecin temel ve vazgeçilmez bir parçası olarak görülüyor.

Yetişkin kardeşler arasındaki sorunlar için de aile terapisi uygun mu?

Evet, aile terapisi yalnızca ebeveyn-çocuk ilişkisiyle sınırlı değil; yetişkin kardeşler, geniş aile üyeleri arasındaki tekrar eden gerginlikler ve mesafeler de bu yöntemin ele aldığı konular arasında. Kimlerin sürece katılacağı, çalışılan konuya ve ailenin yapısına göre birlikte belirlenir.

Herkes için aynı işlemez

Yukarıdaki bulgular grup ortalamalarına dayanıyor; aile terapisinin bir çalışmada iyi sonuç vermesi, her ailede aynı hızda ya da aynı ölçüde işleyeceği anlamına gelmiyor. Ailenin yapısı, kültürel bağlamı ve üyelerin sürece katılma isteği sonucu etkileyen etkenlerden bazıları. Geniş aile yapılarında (büyükanne, büyükbaba, diğer akrabaların da sürece dâhil olduğu durumlarda) dinamikler daha karmaşık olabilir; bu da sürecin nasıl şekilleneceğini ve kaç seansa yayılacağını etkileyen bir unsur.

Son olarak

Aile terapisinin kendi aileniz için uygun olup olmadığını anlamanın en net yolu, bir terapistle yapacağınız ilk görüşmede neyin aile içindeki dinamiklerle iç içe göründüğünü, kimlerin sürece katılmasının anlamlı olacağını ve ne beklediğinizi birlikte konuşmak.

Diğer yöntemler hakkında:

Dokuz yöntemin tamamına genel bir bakış için Terapi yöntemleri: hangisi size uygun? yazımıza, genel bir giriş için terapiya.co ana sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Carr, A. (2009). The effectiveness of family therapy and systemic interventions for adult-focused problems. Journal of Family Therapy, 31(1), 46–74.
  • von Sydow, K., Beher, S., Schweitzer, J., & Retzlaff, R. (2010). The efficacy of systemic therapy with adult patients: A meta-content analysis of 38 randomized controlled trials. Family Process, 49(4), 457–485.

Bir adım atmayı düşünüyorsanız

Terapiya'nın nasıl çalıştığını, sürecin nereden başladığını ve neleri kapsadığını psikoterapi sayfamızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Aklınızda kısa bir soru varsa, sayfanın sağ alt köşesindeki canlı destekten doğrudan sorabilirsiniz.

Bu yazıyı kim hazırladı?

Bu içerik Terapiya Yazı Kurulu tarafından hazırlanmıştır. Yazıdaki bilimsel iddialar yayınlanmış kaynaklarla doğrulanır ve metin, yayınlanmadan önce bir gözden geçirme sürecinden geçer. Terapiya hakkında daha fazla bilgi için hakkımızda sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Paylaş